Güçlü Kolon Zayıf Kiriş Kuralı Neden Hayat Kurtarır?

Kısa cevap: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, bir düğüm noktasında birleşen kolonların kirişlerden daha güçlü olmasını ister. Amaç, deprem sırasında plastik mafsalın kirişte oluşmasıdır. Kiriş akarsa kat düşey taşıma gücünü korur; kolon akarsa o kat tamamen göçebilir. Kuralın iki muafiyeti vardır: tek katlı yapılar ve çok katlı yapıların en üst kat kolonları.

Neden kirişin akması istenir?

Bir betonarme çerçeve depremde enerji yutar. Bu enerji, elemanların akma yaparak şekil değiştirmesiyle harcanır. Soru şudur: hangi eleman aksın?

Kiriş yatay bir elemandır ve akması binanın ayakta kalmasını engellemez; kat sarkar ama taşımaya devam eder. Kolon ise düşey yükü taşır. Kolonun alt ve üst ucunda mafsal oluşursa o kat bir mekanizmaya dönüşür ve tek yönde yatarak göçer. Depremlerde gördüğümüz "yumuşak kat" göçmesi tam olarak budur.

Yönetmelik ne diyor?

Tek katlı yapılar ve çok katlı yapıların en üst kat kolonları [bu koşuldan muaftır]. Dikkate alınan doğrultuda kolonların kirişlerden daha güçlü olması koşulunu sağlamayan bir kattaki kolonların kesme kuvveti dayanımları toplamının, o katta aynı doğrultudaki moment aktaran çerçeve kolonlarının kesme kuvveti dayanımları toplamının %20'sinden az olması… (TBDY 2018)

Yani yönetmelik kuralı koyar, muafiyetleri sayar ve kuralın sağlanmadığı durumlar için sınırlı bir tolerans tanımlar. Bu tolerans "kural isteğe bağlı" demek değildir; sağlanmayan kolonların katkısının küçük kalması şartıdır.

En üst kat neden muaf?

En üst kat kolonunun üstünde taşıdığı bir kat yoktur. Orada mafsal oluşması bir göçme mekanizması yaratmaz, çünkü üstte çökecek bir kütle kalmamıştır. Bu muafiyet bir gevşeklik değil, mühendislik mantığının sonucudur.

Denetimde nasıl görünür?

Statik hesap raporunda her kolon-kiriş düğümü için momentler karşılaştırılır ve koşulun sağlanıp sağlanmadığı satır satır yazılır. Denetimde bakılması gereken şey iki tanedir: koşulun sağlandığı beyanı ile sayıların gerçekten o beyanı desteklemesi, ve muafiyet iddia edilen satırların gerçekten en üst kata ait olması.

mednox bu satırları tek tek yeniden hesaplar ve beyanla tutmayanları işaretler; en üst kat muafiyetini de tanır, yani muaf bir satırı yanlışlıkla hata saymaz.

Bu denetimi elle yapmak zorunda değilsiniz

Yukarıdaki kural tek bir maddedir. Bir projede bunun gibi yüzlerce madde vardır ve hepsini her revizyonda yeniden kontrol etmek insan gücüyle saatler alır. mednox projenizi yükledikten sonra güçlü kolon zayıf kiriş denetimi dâhil bütün kalemleri deterministik kurallarla ve mevzuat metnine bağlı olarak denetler; her bulgunun hangi maddeye dayandığını ve çizimin neresinden okunduğunu gösterir.

Sistem emin olmadığı bulguyu silmez, güven düzeyini açıkça yazar. Son kararı her zaman siz verirsiniz ve kararınız kim-ne zaman-hangi gerekçeyle bilgisiyle kayda geçer.

Bir projenizi yükleyip ilk denetimi ücretsiz deneyin →

Bu kural, statik projede otomatik denetlenebilen kurallardan yalnız biridir. Denetimin bütününü ve öteki disiplinlerde nelerin incelendiğini DWG ve PDF proje kontrolü nasıl yapılır yazısında anlattık.